ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 24 Aug 2026 AJ DI Awaaj
National Desk : ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। 1983 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇੰਟੈਗਰੇਟਿਡ ਗਾਈਡਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IGMDP) ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
1988 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ 25 ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ, ਗਾਈਡੈਂਸ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਸਿਸਟਮ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਜਰਬਾ ਮਿਲਿਆ।
ਤਿੰਨੋਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ-1 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ-2 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ‘ਧਨੁਸ਼’ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਂਜ, ਪੇਲੋਡ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਲਾਂਚ ਸਿਸਟਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਗਾਈਡੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਿਥਵੀ-1 ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ-2 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਣਨੀਤਕ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-4 ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
