ਸਿੱਕਮ:02 Sep 2026 AJ DI Awaaj
National Desk : ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਆਈ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ (NDMA) ਨੇ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ 40 ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 7 ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 16 ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 17,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ?
ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੌਰਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਮੋਰੇਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਚਾਨਕ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਸਿੱਕਮ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ਾਕੋ ਚੂ: ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 2.7 ਕਰੋੜ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਲਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ 20 ਤੋਂ 40 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਕਰੀਬ 80 ਲੱਖ ਘਣ ਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।
ਸਾਊਥ-ਨੌਰਥ ਲੋਨਾਕ ਕਲੱਸਟਰ: ਸੰਭਾਵਿਤ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਡੋਲਮਾ ਸੰਪਾਂਗ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਰੋਕ ਸੰਰਚਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂਦੋਂਗਮਾਰ ਝੀਲ ਕੰਪਲੈਕਸ: ਇੱਥੇ ਮੋਰੇਨ ਪਲੱਗ ’ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਨਿਗਰਾਨੀ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕੋ ਚੂ, ਕੇਰਾਂਗ ਅਤੇ ਡੋਲਮਾ ਸੰਪਾਂਗ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ’ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਡੌਪਲਰ ਵੈਦਰ ਰਾਡਾਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿੱਕਮ ’ਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 16 ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਕਦਮ ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਲੋਨਾਕ ਝੀਲ ਤੋਂ ਆਏ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲ ਆਊਟਬਰਸਟ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੈ।
