21 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਅਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
Business Desk: ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਯਾਤ (Imports) ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਮਿਨਰਲ ਫਿਊਲ।
ਤਾਜ਼ਾ ਟ੍ਰੇਡ ਡਾਟਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਮਿਨਰਲ ਫਿਊਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 31.4 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਕਰੀਬ 87.7 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਇੰਨਾ ਨਿਰਭਰ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੱਧਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਲੋੜ ਦਾ 15 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੇਲ ਹੀ ਖੁਦ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਤੇਜ਼ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ, ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੇ ਐਨਰਜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਰੱਖਿਆ, ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ, ਪੈਟਰੋਕੈਮਿਕਲ ਅਤੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਪਲਾਇਰ ਕੌਣ ਹੈ?
ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਰੂਸ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਦਾ 40 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਰਿਆਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਲਾਗਤ ਘਟਾਈ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਬਣਾਇਆ।
ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਪਲਾਇਰ
ਰੂਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸਪਲਾਇਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸਪਲਾਈ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਧਦੀ ਆਯਾਤ
ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਹੀ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਤੇਲ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ 2025 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛੇਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 51 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਰਣਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਰੂਸ, ਇਰਾਕ, ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਯੂਏਈ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਜਿਓਪੋਲਿਟਿਕਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
 ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਸਭ ਤੋਂ){kind=link}