ਨੰਬਰ: 33/2026 ਸ਼ਿਮਲਾ 06 ਜਨਵਰੀ, 2026 Aj Di Awaaj
Himachal Desk: ਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੰਬਰ ਵਨ ਰਾਜ: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਠਾਕੁਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੰਬਰ ਵਨ ਰਾਜ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਅਤੇ ਜਨਜਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅੱਜ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਊਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਿਕ ‘ਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫੋਰ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਆਫ ਆਈਟੀ ਐਂਡ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ ਇਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਸਬਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਧਾਰਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਸਿਤ ‘ਹਿਮ ਉਪਸਥਿਤੀ’ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸਨੀਯ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਹਿਮ ਐਕਸੈਸ ਪੋਰਟਲ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਸੈਟ ਮੈਪਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ੁਭਾਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਮ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿਮ ਸੇਵਾ ਪੋਰਟਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੰਵੈਧਾਨਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਧਾਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਤਿਆਪਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਏਕਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਜਸੰਵੈਧਾਨਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੰਵੈਧਾਨਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਵेदन ਮੈਨੁਅਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਗਲਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੰਦਲੀ ਫੋਟੋ ਜਾਂ ਗਲਤ ਫਾਰਮੈਟ, ਆਵेदन ਰੱਦ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਫਤਰ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈ.ਏ. ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰ ਲਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਵੇਗੀ ਕਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਵেদন ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਮ, ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇ, ਆਵਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਗਲਤੀ ਸੁਧਾਰ ਸਕੇਗਾ।
ਇਸ ਪਹਿਲ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਆਵेदन ਅਨੁਭਵ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਜਸੰਵੈਧਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਤਥਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਤਿਆਪਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਵেদন ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਏਗੀ ਅਤੇ ਆਵਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਆਵਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਗੇ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਹਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਪੋਰਟਲ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਤਰ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਮੈਪਿੰਗ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਡੇਟਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪੋਰਟਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਡੇਟਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਾਭਾਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਅਤੇ ਬਲੌਕਚੇਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ AI ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਰੇਗੀ, ਫੈਸਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਆਦਾ ਸਹੀ ਬਣੇਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਬਲੌਕਚੇਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਡੇਟਾ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤਿਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਲੱਖੜਾ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟ, ਡਿਜਿਟਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ-ਉਦੇਸ਼ੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਿਤ੍ਰ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਮਿਤ੍ਰ ਕੇਂਦਰ ਧਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਬੱਧ ਸਮਾਧਾਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਬਾਧ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ (DTG & ਨਵੋਨਾਚਾਰ) ਗੋਕੁਲ ਬੁਟੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੇਲਾਈਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ‘ਆਰੋਹਣ-2025’ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਡਿਜਿਟਲ ਸ਼ਾਸਕ ਅਭਿਆਨ ‘ਹਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ’ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜ ਨੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡਿਜਿਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖ-ਉਦੇਸ਼ੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸ਼ਾਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ (DTG & ਨਵੋਨਾਚਾਰ) ਗੋਕੁਲ ਬੁਟੇਲ, ਅਤਿਰਿਕਤ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਕੇ ਕੇ ਪੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਭਗਤ ਨੇਗੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
