16 ਜੂਨ 2025 , Aj Di Awaaj
National Desk: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਗਣਨਾ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਪੱਤਰ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਗਣਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਣਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਜਨਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਧਤਰ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਮਾਰਚ 2027 ਤੋਂ ਜਨਗਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰੰਤੂ, ਲਦਾਖ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਬਰਫੀਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਰਥਾਤ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਏਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਗਣਨਾ ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2011 ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਟਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ OBC, SC, ST ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਵਰਗ (General category) ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮਦਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਨੌਕਰੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ, ਵਿਅੰਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਡਾਟਾ ਰਾਖਵਾ (Reservation) ਪਾਲਿਸੀ ਲਈ ਵੀ ਅਹੰ ਰੋਲ ਨਿਭਾਏਗਾ।
ਇਸ ਵਾਰੀ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਗਣਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
