ਸ਼ਿਮਲਾ, 6 ਨਵੰਬਰ 2026 Aj Di Awaaj
ਹਿਮਾਚਲ ਡੈਸਕ: ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਲਚਲ ਕਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੀਸਮੋਲੋਜੀ (NCS) ਅਨੁਸਾਰ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ 3.2 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਭੂਚਾਲ ਸਵੇਰੇ 6 ਵੱਜ ਕੇ 59 ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਘੱਟ ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲਾ ਭੂਚਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 1905 ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1905 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਮਚਾਈ ਸੀ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ
ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1905 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 6 ਵੱਜ ਕੇ 20 ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਆਏ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਲਗਭਗ 7.8 ਤੋਂ 8.0 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਕਾਨ ਢਹਿ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਾਂਗੜਾ-ਚੰਬਾ ਖੇਤਰ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਚੰਬਾ ਸਮੇਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਉੱਚ ਭੂਚਾਲੀ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਭੂਗਰਭੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਂਗੜਾ-ਚੰਬਾ-ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਖੇਤਰ ਭੂਚਾਲੀ ਜ਼ੋਨ-V ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੂਚਾਲੀ ਜੋਖਮ ਵਾਲਾ ਜ਼ੋਨ ਹੈ।
ਕੀ 3.2 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੇ ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਆਇਆ 3.2 ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲਾ ਭੂਚਾਲ ਵੀ ਸਾਲ 1905 ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਝਟਕੇ ਭੂਚਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ-ਰੋਧੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਚਾਲ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਵਰਤੋ ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
- ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੇਜ਼ ਜਾਂ ਫਰਨੀਚਰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ।
- ਖਿੜਕੀਆਂ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਮਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
- ਭੂਚਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਿਫਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਝਟਕੇ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਓ।
- ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
ਕਾਂਗੜਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸਾਲ 1905 ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਭੂਚਾਲ-ਰੋਧੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
