August 28,2026 Aj Di Awaaj
Lifestyle Desk: ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਖਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਰੱਖੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਇੰਦਰਾਣੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ-ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।
ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ
ਰੱਖੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮੰਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਵਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ
ਰੱਖੜੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਂਗਲ ’ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਫਾੜ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਂਗਲ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਇਸ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇਪਣ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਚੀਰਹਰਨ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਥਾ
ਰੱਖੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਦੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਥਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਸੰਦੇਸ਼?
ਰੱਖੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਆਪਣੇਪਣ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
