ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਸਰਕਾਘਾਟ, 07 ਜੂਨ 2026 Aj Di Awaaj
ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਸਰਕਾਘਾਟ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਸਿੰਹਾਰਨ ਦੀ ਮਧੂ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਬਾਰਤ
Himachal Desk: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ Sukhvinder Singh Sukhu ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਕਾਘਾਟ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਅਪਣਾ ਕੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰਕਾਘਾਟ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਸਿੰਹਾਰਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਧੂ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਮਧੂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਵਿਭਾਗੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਮਧੂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,000 ਤੋਂ 1,200 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਔਸਤਨ 24 ਤੋਂ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਕਮਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀਅਰਿੰਗ ਸਟੈਂਡ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਟਰੇ ਅਤੇ ਨੈੱਟ ਆਦਿ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਕਮਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਤੂਤ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਪਾਈ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਰੇਸ਼ਮ ਬੀਜ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਗੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਧੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸਰੋਤ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਮਧੂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 40 ਤੋਂ 50 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ
ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਲਈ ਸ਼ਹਤੂਤ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰੋਪਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਰੀਅਰਿੰਗ ਸਟੈਂਡ, ਟਰੇ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੈੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਕਰਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ 20×20 ਫੁੱਟ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ ਕਮਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਰਚਾ ਸਰਕਾਰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 10 ਫੀਸਦੀ ਖਰਚਾ ਹੀ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਕੂਨ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲਈ ਕੇਵਲ 15 ਤੋਂ 18 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਬਣਣਗੇ 55 ਨਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕਮਰੇ
ਸਰਕਾਰੀ ਰੇਸ਼ਮ ਕੇਂਦਰ ਮੌਂਹੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਨਿਰੀਖਕ ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਜਿਆਓ-ਪੀਪਲੂ, ਬਲਦਵਾੜਾ ਅਤੇ ਸਮੈਲਾ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਧੋਲ ਸੇਰੀਕਲਚਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 250 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਬੀਜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ 55 ਨਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਨੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦਕ ਸਾਲਾਨਾ 35 ਤੋਂ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀਟ ਪਾਲਣ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮਾਡਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
