09 January 2026 Aj Di Awaaj
International Desk: ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹਾਲਾਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। 2023 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 63% ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜੁਆਇਆ, ਜਦਕਿ 23% ਕਿਸ਼ੋਰ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹੇ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। 15–29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ:
-
ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ: ਘਰੇਲੂ ਆਮਦਨੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਪਾਉਂਦੇ।
-
ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਸਕੂਲ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਡਰ।
-
ਮੁੰਡਿਆਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ: ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ: ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ 85% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।
ਖੇਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਧਿਐਨ:
‘ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪਾਲਿਸੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ’ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ ਨੌਜਵਾਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ, ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮੀ ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਸਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਾਲੇ ਮੰਤਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
