Mohali 05 Dec 2025 AJ DI Awaaj
Health Desk : ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਥਕਾਵਟ ‘ਤੇ ਵੀ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ (Painkillers) ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਈਬਿਊਪਰੋਫ਼ੈਨ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਟੀਰੌਇਡਲ ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਦਵਾਈ (NSAID) ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦਵਾਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਨਾਮਕ ਉਹ ਰਸਾਇਣ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੇਟ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤੇਜ਼ਾਬ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਜ, ਦਰਦ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਦਵਾਈ ਆਦਤ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਗੈਸਟ੍ਰੋਐਂਟਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਅਨੀਖਿੰਡੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਤਰਨਾਕ ਧਾਤਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ, ਪਾਰਾ, ਸੀਸਾ, ਮੈੰਗਨੀਜ਼, ਜ਼ਿੰਕ ਆਦਿ—ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੀ ਬਲਗ਼ਮ (ਮਿਊਸਿਨ) ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਆਈਬਿਊਪਰੋਫ਼ੈਨ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਦੀ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਆਈਬਿਊਪਰੋਫ਼ੈਨ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ—
- ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਬਣਨਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
- ਬਲਗ਼ਮ ਦੀ ਬਣਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
- ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ
- ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਪਦਾਰਥ ਸਿੱਧੇ ਪਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਤੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਸੋਜ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਪੇਟ ਦਰਦ
- ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵਧ ਜਾਣਾ
- ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ‘ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ
- ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ਼ਾਬ
- ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ
- ਅਲਸਰ
- ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਮਾਮਲੇ)
ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀਆਂ
- ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਏ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਵਾਈ ਲਓ
- ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਨਤੀਜਾ:
ਆਈਬਿਊਪਰੋਫ਼ੈਨ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੇ ਵੀ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
