25 ਨਵੰਬਰ, 2025 ਅਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
National Desk: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 350ਵਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 1621 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ‘ਤਿਆਗ ਮਲ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ – 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦ਼ਮ੍ਯ ਸਾਹਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ’ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ
1675 ਵਿੱਚ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਇਫ਼ਤੇਖ਼ਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਡਰੇ-ਸਹਮੇ ਪੰਡਿਤ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਬੇਝਿਜ਼ਕ ਕਿਹਾ—
“ਜੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ।”
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਲਬਿਆ। ਉਹ ‘ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ’ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਭੇਜਿਆ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਯਾਤਨਾਵਾਂ
ਰੂਪੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ – ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਯਾਲ ਦਾਸ – ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ,
ਭਾਈ ਦਯਾਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਖੌਲਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ,
ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂਈ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਅਡੋਲ ਰਹੇ—ਨਾ ਝੁਕੇ, ਨਾ ਮੁੜੇ।
ਸ਼ਹਾਦਤ: 24 ਨਵੰਬਰ 1675
24 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਫਤਵਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜਲਾਦ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਉਥੇ ਹੀ ਅੱਜ ਸੀਸਗੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
‘ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ’
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ‘ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ 1666 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਅਗਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਧਰਮ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹੀਰੋ ਹਨ।
